ඉතින් පින්වත් මිතුරනේ අපි පහුගිය සතියේ මේ ලෝකේ කතා කරන්න අකමැතිම මාත්‍රුකා වලින් එකක් වන 'දුක​' නම් වූ ඒ බුදුන් වදාළ පරම සත්‍යය ගැන කතා කරන්න පටන් ගත්තනෙ. ඒ වගේම අපි දන්නවනේ මේ උතුම් ධර්මය ස්වාක්ඛාතයි කියලා. ඉතින් ඔබ අප සරණ ගිය ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ දුක ගැන ආශ්චර්‍යවත් විදියට කරුණු කාරනා පෙන්වා දෙමින්, කොටස් වශයෙන් සරලව පහදා දෙමින් පිනැති බුද්ධිමත් දෙව් මිනිසුන් ඒ අසිරිමත් අවබෝධය කරා ගෙන ගියා.

ඉපදීම නම් වූ 'දුක​' –

අපි හැමෝම මේ ලෝකෙට ආවා..... මිනිස්සු වෙලා. තිරිසන් සතෙක් වෙලා තිරිසන් ලෝකෙ නොගිහින්. ප්‍රේතයෙක් වෙලා ප්‍රේත ලෝකෙ නොගිහින්. නිරි සතෙක් වෙලා නිරයේ නොගිහින්. ඒ වගේම දිව්‍ය පුත්‍රයෙක් හෝ දිව්‍යාංගනාවක් වෙලා දෙව්ලොවත් නොගිහින්. අපිට ලැබුනා ඇසක්.... කණක්.... නාසයක්.... දිවක්..... කයක්..... මනසක්. මීට අමතර දෙයක් ඉපදුනා ද​? කොහේ ගියත් ලැබෙන මේ බඩකඩුත්තුව ඇතුලේ තියෙන්නේ ඔච්චර තමයි. ඔය හය නිසා තමයි අපි හැමෝම මේ සංසාර කොන්තරාත්තුව කරගහගෙන විඳවන්නේ. ඉතින් ඒ නිසා තමයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙන්වා දෙන්නේ මේ ඉපදීම දුකක් කියලා.

බැලූබැල්මට අපට මේක තේරෙන්නේ නෑ දුකක් කියලා. මොකද දුක තුළ ගැබ් වෙලා තියෙන තාවකාලික වූ ලාමක ආශ්වාදයට අපි ඇලිල ගිහින් තියෙන නිසා. මේ දුක අපි කරා එන්නේ සැප වේෂයෙන්. සැපය කියන වෙස් මුහුණට මුවා වෙලා. ඉතින් ඒක අපි බොහොම ආදරයෙන් වැලඳගන්නවා සැප කියලා හිතාගෙන​. හැංගිලා වෙස්මූණු බැන්දට නටන්න වෙන්නේ එළියේ කියනවනේ. ඉතින් ඒ වගේ වෙස්මූණු බැඳගෙන ආපු 'දුක​' නම් වූ සැපේ යථා ස්වභාවය අපට ටිකෙන් ටික පේන්න ගන්නවා. හැබැයි ඉතින් එතකොට පෙරහැර ගිහිල්ලා……… පිනට නිගා නොදී, පිනට ලැබුන නුවණට නිගා නොදී බුද්ධිමත් ඔබ මොහොතක් හිතල බලන්න​. කොයිතරම් නම් මේ ජීවිතේ අපි කඳුළු හෙළලා ඇතිද​....? ලැබුනු දුක් පීඩා.... සිත් තැවුල්..... මෙච්චරයි කියලා ගණින්න හැකිද​? කොයිතරම් සෝකයෙන් වැලපිලා සුසුම් හෙළලා තියෙනවද​......? කී වතාවක් නම් මරණ බය ඇතිවෙලා තියෙනව ද​....? නමුන් ඔයාලට අපිට ඒ මුකුත් මතක නෑ මේ හොහොතේ. ඇත්ත කතාව මේ විදියට තිබෙත්දිත් මේ ජීවිතය සැපක් කියලා හිතලා අපි කොයිතරම් නම් මුලාවකට පත්වෙලාද ඉන්නේ.

දැන් බලන්න පුංචි දරුවෙක් ඉපදුනහම..... රටක් රාජ්‍යයක් ලැබුන වගේ යාළුවො නෑදෑයො වටකරගෙන ආඩම්බරෙන් ආසාවෙන් තුරුළු කරගෙන එන හැටි. වටකරගෙන ඉන්න අයත් "අනේ ලස්සන බබා....වාසන්නාවන්" කියලා කකුලෙන් අදියි, කිතිකවයි, නහය මිරිකයි, කම්මුල් අතගායි රටේ නැති දේවල්. ඒ අස්සේ කියයි නහය අම්මගෙ වගේ. කට තාත්තගෙ වගේ. නළල බාප්පගෙ වගේ. ඇස් දෙක​ ලොකු තාත්තගෙ වගේ. හිනාවෙනකොට සීය වගේ. අඬනකොට ආච්චි වගේ. ළඟපාතක ගෙදර බල්ල හිටියොත් කියයි කන් දෙක ටොමීගෙ වගේ කියලත්...... ඔය ඉපදෙන එකෙකුටවත් තියෙනවද දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්‍ෂණ වලින් අඩුගානෙ එකක් වත්....? මේ ඉපදීම දුකක්, මේ ශරීරය අසූචි කළයක් කියලා කිව්වේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්‍ෂණ වලින් අණූන වූ බබලන සිරුරක් හිමි වූ අප සරණ ගිය ඒ මහෝත්තම​ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ. ඉතින් අපි මේ උඩ දාගෙන දඟලන්නේ මොනවා තිබිලද​.... මොනවා ලැබිලද​....? ඒ ඉපදුන දරුවා කරගහගෙන ඉන්න දුක් ගෝනිය කාටවත් පෙනුන ද​? බුද්ධ වචනය 'ජාතිපි දුක්ඛා' කියලා කාටවත් මොහොතකට සිහි වුනාද​? ඒ ඉපදුන දරුවට ලැබුනේ තවත් පංච උපාදානස්කන්ධයක් විඳවන්න උචිත ආකාරයට සැකසිලා..... ඉතින් 'සංඛිත්තේන පංචූපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා' කියන බුද්ධ වචනය කාටවත් සිහි වුනාද..... වැරදිලාවත්​?

මේ ලෝකෙ මහ හයියෙන් කෑ ගහනවා සත්‍ය යට ගිහින් බොරුව රජ කරනවා කියලා. මේ විදියට වැඩකරන්න ගියොත් සත්‍යය 'යට' නෙවෙයි ගිය දිහාවක් හොයාගන්නවත් නැති වේවි. ඒකට වැරදිකාරයො කවුද, වගකියන්න ඕනි කවුද කියලා දැන් ඔයාලටම පැහැදිලියි නෙ. වැඩි දුර යන්න ඕන නෑ. බුදුන් උපන් දේශයේ අද ඒ උතුම් සත්‍යයට වෙලා තියෙන දේ පේනවනෙ. ඉස්මොළ පාදනොගත්තොත් අපිටත් නගින්න වෙන්නේ ඒ බෝට්ටුවටම තමයි වැඩිකල් නොයාම​. ඕක තමයි ඇත්ත​. තිත්තයි තමයි ඒත් මොනවා කරන්නද​? කොයිතරම් කටුක වුනත්, කොයිතරම් අපි අකමැති වුනත් මේ ඉපදීම දුකක් බව අපි පිළිගන්න ඕනි. ඒ තමයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අවබෝධය​...... නුවණින් විමසා කරුණු සහිතව බැහැර කළ නොහැකි පරම ගාම්භීර වූ ලෝක සත්‍යය​.

අපි මේ ලෝකේ එළිය දැක්ක දවසේ අපේ අම්මා තාත්තා අපිව ආදරෙන් හුරතල් කරනකොට ඒ අයට මොහොතකටවත් හිතෙන්න නැතුව ඇති "අනේ මේ දරුවත් අපි වගේම දුක් කන්දරාවක් කරගහගෙන නේද මේ ජීවිතේ යන්න තියෙන්නෙ කියලා....." සෝ සුසුම් කඳුළු ගංගාවක් හෙළමින් දුක් විඳින්නටම සැකසුනු තවත් පංච උපාදානස්කන්ධයක් කියලා කාටවත් හිතෙන්න නැතුව ඇති. අපි මේ කතාකරනේ මෙලොව එළිය දැක්කට පස්සේ අපි විඳින දුක් කඳරාව ගැනනෙ. කවුරුත් හිතුවද, කාටවත් මතකද අපි අර මල්ලක් ඇතුලෙ හිරවෙලා අපා දුක් විඳපු මාස දහය ගැන​.....

අපි ඉපදුනෙත් මෙන්න මේ විදියට. බලන්න මේ පුංචි සටහන.

මතකද අපිට මේ දුක් අපි වින්ද වගක්……. (click here)

ඉතින් මිතුරනේ අපිට බොරුයි කියලා බැහැර කරන්න පුළුවන් කිසිවක් මේ දුක්ඛ සත්‍යය තුළ නැහැ. ඒ උතුම් බුදු නුවණින් දැක අප හට අනුකම්පාවෙන්ම වදාරන ලද ඒ පරම සත්‍යය කෙරෙහි සිත් පහදවා ගනිමු. මේ ඉපදීම දුකක් ලෙසම තේරුම් ගනිමු. මේ ඉපදීම මහා දුක් ගංගාවක ඇරඹුමක් ලෙසම දකිමු. ඇත්ත ඇති සැටියෙන්ම දකිමු….. තේරුම් ගනිමු. ප්‍රඥා නැණ පහන් දල්වමින්.....

ඒ අසමසම බුදු නුවණට​, ඒ අසිරිමත් ශ්‍රී සද්ධර්මයට නමස්කාර වේවා!!!

සිව් මහා බුදුවරුන් පහස ලද මේ බිමේ
ද්‍රෝණයක් ධාතූන් වැඩ හිඳින මේ බිමේ
ශ්‍රී මහා බෝ රජුන් සිහිල දෙන මේ බිමේ
සදා මට දැනේවා බුදු සුවඳ මේ බිමේ

ත්‍රිපිටකය අකුරු කොට සුරැකගත් මේ බිමේ
අසූහර දහස් රහතුන් හිඳිය මේ බිමේ
පෝය දා බුදු රැසින් එළිය වන මේ බිමේ
සදා මට දැනේවා බුදු සුවඳ මේ බිමේ

සොළොස් තැන් පහස දී බුදුන් වැඩි මේ බිමේ
යමා මහ පෙළහරින් අසිරි පෑ මේ බිමේ
මිහිඳු හිමි දම් සුවඳ පැතිරවූ මේ බිමේ
සදා මට දැනේවා බුදු සුවඳ මේ බිමේ

රහත් මුනිවරුන් නිති ඇවිද ගිය මේ බිමේ
තෙරුවණේ තෙද බලැති අසිරිමත් මේ බිමේ
මිහිරි දම් අමා වැසි ඇද හැලෙන මේ බිමේ
සදා මට දැනේවා බුදු සුවඳ මේ බිමේ ෴෴෴

*නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස*

“ලෝක විවරණය - මවු තුමියට කළ ගුණ සළකා සංකස්සයට වැඩි අප මහ මුනිඳු”

අපි හැමෝම දන්නව අපේ ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන්වහන්සේ ගේ දයාබර මවු තුමිය වූ මහා මායා දේවිය අපේ බෝසත් කුමරු ඉපදී හරියටම දවස් හතක් ගතවූ පසු කළුරිය කලා. එතුමිය මරණින් මතු තව්තිසා දෙව්ලොව මාතෘ දෙව්පුත් ලෙස උපත ලැබුවා. මේ ධර්මතාවය හැම බෝසත් මවු කෙනෙකුටම සිදුවන දෙයක්. එයට හේතුව තමා මහා බෝසතාණන් වහන්සේ කෙනෙකු පිළිසිඳ​ ගත් ඒ මවු කුසින් තව දරුවෙකු බිහි නොවීමයි (ඒ නිසයි සියළුම බෝසත්වරු අවසන් වරට මනු ලොව ඉපදීමට පෙර පස් මහ බැලුම් බලන අවස්ථාවේ දී තමන්වහන්සේ මෙලොවට ඉපදී දවස් හතක් ඇවෑමෙන් කළුරිය කරන, බෝසත් උපතෙන් පසු දවස් හතක් පමණ​ක් ආයුෂ ඇති මවක් තෝරාගන්නේ).

ඉතින් අපේ ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන්වහන්සේ බුද්ධත්වය ලබා ගත් පසු තමා ගේ මවු තුමියට කෙළෙහි ගුණ දැක්වීම සදහා එතුමියව සතර අපායෙන් මුදාවා ගැනීම සදහා ශ්‍රි සද්ධර්මය දේශනා කිරීම සදහා තවුතිසා දිව්‍ය​ ලෝකයට වැඩම කොට මාතෘ දෙව් පුත් හට අභිධර්මය දේශනා කොට තුන් මසක් තවුතිසා දිව්‍ය​ ලෝකයේ වස් වැස, වස් අවසානයේදී නැවත මෙම ලෝකයට වැඩම කරන ලද්දේ සංකස්ස පුරයටයි. මෙම අවස්ථාව ‘ලෝක විවරණය’ යන නමිනුත් හැඳින්වෙනවා. එයට හේතුව නම් බුදුරජාණන්වහන්සේ දෙව්-බඹුන් පිරිවරාගෙන​ මේ පොළෝ තළයට වැඩම කරන අවස්ථාව එතනට රැස් වූ සියලුම මිනිසුන් හට දැක ගැනීමට අවස්ථාව උදා වෙනවා. ඉතින් මේ අවස්ථාව ඉතාම දුර්ලභ​ව මිනිසුන් හට දැකගන්න ලැබෙන්නෙ. ඉතාම ආශ්චර්යමත් වූත් අත්භූත වූත් අවස්ථාවක්. බුදුරජාණන්වහන්සේ පොළොවට වැඩම කරන්නේ තමන්වහන්සේ ගේ ඉර්ධි බලයෙන් මවාගත් රත්‍රනින් හා මැණික් වලින් නිර්මිත පියගැට පෙලක් මතිනුයි. මීට යාබදව දෙපසින් තවත් රන් හා රිදී පියගැට පේළි දෙකකුත් තිබෙනවා. එකක් දෙවියන් සඳහා. අනෙක බඹුන් සඳහා. මේ අවස්ථාවේදී බුදුරජාණන්වහන්සේට පුදපුජා කරමින් පන්ච තූර්ය වදනය කරමින් උන්වහන්සේ හට චාමර සේසත් ධ​ජ ප්‍රතාක වලින් උපහාර පුදපුජා කරමින් ශ්‍රක්‍ර දෙව් ඇතුලු සියලු දෙව් පිරිස බුදුරජාණන්වහන්සේ පිටුපසින් පැමිනෙන ආකරය සියලුම මිනිසුන්හට දැකගන්න අවස්ථාව ලැබෙනවා. බුදුරජාණන්වහන්සේ තමන්වහන්සේ ගේ අපරිමිත වූ ඉර්ධි බලයෙන් මේ ලෝකයේ මිනිසුන් හට ඒ සියල්ල දර්ශනය වීමට සළස්වනවා.

(මෙහි දක්වා ඇති ඡායාරූපයෙත් ඒ සියල්ලම මනා කොට දක්වා තියෙනවා. අප ගේ සම්මා සම්බුදු රජානන් වහන්සෙගේ සියලුම බුද්ධ ගුණ….. හිරු සදු එළිය පරදන ප්‍රඥා ආළෝකය, වීත රාගී, වීත මෝහී, වීත දෝශී ගුණයන්, දෙව් මිනිසුන් ගෙන් වැදුම් පුද පුජා ලබන දෙව් මිනිසුන් ගේ එකම ශාස්තෘන් වහන්සේ බව, දෙතිස් මහ පුරිස ලක්ෂණ, බුදුරජාණන්වහන්සේ සිනහ පහල කිරීම යනාදිය…… බලන්න බුදුරජාණන්වහන්සේගේ සිරස​ වටා දක්වා ඇති සුදු බුදු රැස් වළල්ළ සිරස වටා පැදකුනු කරන ආකාරය….. සියල්ලම මනා කොට චිත්‍ර ශිල්පියා විසින් සිතුවමට නගා ඇති අයුරු. ඇත්තටම මට නම් මෙය මගේ නෙත් ඉදිරියට පැමිණි, මාගේ නෙත් සිත් පහන් කරනු ලැබූ දර්ශනයක් ම විය. තිලෝගුරු සම්මා සම්බුදුරජාණන්වහන්සේ ගැන පැහදීමට (උන්වහන්සේගේ ගුණ සිහි කර කරා) කෙනෙක් හට ත මාගේ පැහැදීම ශ්‍රද්ධාව වැඩි දියුණු කර ගැනීමට උපකාරයක්ම වේවි යන්නයි මගේ හැගීම.)

ඉතින් තව දෙයක් ලියන්න හිතුන. ඒ තමා ‘අවිජහිත භූමි’ ගැන…… ඒ වගේම මේ භුමියේ දී එදා බුදුරජාණන්වහන්සේ විසින් ලෝක විවරණය කරන අවස්ථාවේ සිද්ධ​ වෙච්ච් සුවිශේෂි සිදු වීම් කීපයක් ගැන ලියන්න.

"අවිජහිත භූමි" කියල කියන්නේ සියලුම බුදුරජාණන්වහන්සේලා හට පොදු වෙච්ච භුමි. එවැනි ස්ථාන හතරක් ලෝකයේ පවතිනව.

~සියලුම බුදුරජාණන්වහන්සේලා සියළු ක්ලේෂයන් නසා බුද්ධත්වයට පත්වන වන ස්ථානය - ගයාවේ වජිරාසනය

~පළමු වරට ධර්ම චක්‍රය ප්‍රවර්තනය සිදු කරනු ලබන ස්ථානය (ප්‍රථ​ම ධර්ම දේශනාව වන ද​ම්සක් පැවතුම් සුත්‍රය දේශනා කරන ස්ථානය) - ඉසිපතන මිගදාය​

~සියලුම බුදුරජාණන්වහන්සේලා විසින් වැඩිම කලක් වස් වසන ස්ථානය - සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමය​

~මාතෘ දෙව් පුත් හට අභිධර්මය දේශනා කොට වස් තුන් මස් අවසානයේ දී ලෝක විවරණය සිදු කරමින් නැවත මෙළොවට වැඩම කරන ස්ථානය - සංකස්ස පුරය

නූතන ලෝකයේ මේ උතුම් වූ පුජා භුමිය (සංකස්ස පුරය) හැදින් වෙන්නේ ‘සන්කිසා’ යන නමිනු යි. මේ උතුම් වූ පුජා භුමිය පිහිටා තියෙන්නේ භාරතයේ උත්තර ප්‍රදේශයේ Sarrukhabad කියන පළාතේ.

ඉතින් එදා ලෝක විවරණය සිදු කළාවූ අවස්ථාවේ දී සුවිශේෂි සිදුවීම් කීපයකුත් සිදු වුනා. එක් සිදුවීමක් තමා අනාගතයේ මිනිසුන් ගේ ආයුෂ අවුරුදු අසූදාහ දක්වා වැඩි වූ විට මේ මහා භද්‍ර​ කල්පයේ පස්වනුව​ ලොව​ පහළවන මෛත්‍රි බුදුරජාණන්වහන්සේ අවසන් වරට නියත​ විවරණ ලැබුවේත් බුද්ධත්වයට පත්වීමට පෙර අවසාන වරට පැවිදි බව ලැබුවේත් ඒ අවස්ථාවේ දී.

ගෞතම බුද්ධ ශාසනයේ ප්‍රඥාවන්ත​ භික්ෂුන් වහන්සේලා අතරින් අග්‍ර වූ සාරිපුත්ත මහරහතන්වහන්සේ ට එම අගතනතුර අපගේ ගෞතම බුදුරජාණන්වහන්සේ විසින් ප්‍රදානය කරන ල​ද්දේත් එදා.

ඉතින් එදා එතනට රැස් වෙච්ච දෙව් මිනිසුන් දස දහස් ගණ​නින් මාර්ග​ ඵල අවබෝධය කරා. එතනට රැස් වෙච්ච අතිවිශාල භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ලා උතුම් වූ අරහත්වය සාක්ෂාත් කළා. ඉතින් බලන්න අපගේ ගෞතම බුදුරජාණන්වහන්සේ විසින් ලෝක විවරණය සිදු කල ඒ දවස කොතරම් ආශ්චර්යමත් ද කියල.

ඉතින් අපි හැමෝම දෙව් මිනිසුන්ගේ එකම ශාස්තෘන් වහන්සේ වන අපගේ මහා මුනිරජාණන්වහන්සේ ලෝකයේ දෙව් මිනිසුන් වෙත පතළ මහ කරුණාවෙන් ලෝක විවරණය සිදු කළා වූ ඒ ආශ්චර්යමත් අත්භුත වූ අවස්ථාව සිහි කරගෙන අපගේ සිත් ඒ කෙරේ පහදවාගෙන කුසල් සිතම වඩමු. අනන්ත වූ අප්‍රමාණ වූ බුදු ගුණම සිහි කරමු.

ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණ වේවා.......
උතුම් වු ඒ අමා නිවන් සුවම ලබත්වා!!!

(සැදැහැතියකු විසින් සම්පාදිතයි)